Türkiye’nin En Gizemli Tarihi Yapılarından Biri

Türkiye’nin En Gizemli Tarihi Yapılarından Biri: 1.600 Yıllık Aziz Gregorius Kilisesi

Aksara’ın Güzelyurt ilçesinde bulunan Aziz Gregorius Kilisesi, Kapadokya’nın erken Hristiyanlık dönemine ait önemli yapılarından biridir. Günümüzde Kilise Cami olarak bilinen yapı, yaklaşık 1.600 yıllık geçmişi, geçirdiği değişimler ve yeraltındaki ayazmasıyla dikkat çekmektedir.

Resmî kaynaklarda kilisenin, Roma İmparatoru Theodosius döneminde, Nazianzoslu Aziz Gregorius Theologos adına 385 yılında inşa edildiği belirtilmektedir. Ancak akademik çalışmalarda yapının kesin inşa tarihini gösteren günümüze ulaşmış bir belgenin bulunmadığı, 385 tarihinin bugün mevcut olmayan eski bir kitabeye dayandığı ifade edilmektedir. Bu nedenle yapının tarihinden söz ederken “385 yılında inşa edildiği belirtilen” ifadesi daha doğru bir kullanımdır.

Kilisenin günümüzdeki görünümü ise ilk yapıldığı dönemden oldukça farklıdır. Yapı yüzyıllar boyunca çeşitli değişiklikler geçirmiş, özellikle 1835 yılındaki restorasyon sırasında önemli mimari müdahaleler yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda yapı üç nefli bazilikal bir karakter kazanmıştır.

Kilisenin en dikkat çekici özelliklerinden biri ise avlusunda bulunan ayazmadır. Yeraltındaki suya merdivenlerle inilmekte ve bu bölüm geleneksel olarak “ayazma” olarak adlandırılmaktadır. Güzelyurt Kaymakamlığı bu bölümün 35 basamakla inildiğini belirtirken, Aksaray Üniversitesi’nin akademik çalışmasında 40 basamak ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle haber metninde kesin basamak sayısı vermemek daha güvenlidir.

Yapının tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri de 1924 mübadelesidir. Güzelyurt’ta yaşayan Rumların Yunanistan’a göç etmesinin ardından kilise camiye dönüştürülmüş ve Kilise Cami adıyla kullanılmaya başlanmıştır. Yapının çan kulesi de sonraki dönemde minare olarak kullanılacak şekilde değiştirilmiştir.

Kilisenin içerisinde geçmişten kalan dikkat çekici ahşap eserler de bulunmaktadır. Apsis bölümündeki ikonostasis camiye dönüşüm sırasında mihrap olarak düzenlenmiş; ayrıca resmî kaynaklarda Rus Çarı II. Nikola tarafından gönderilen ahşap bir ambondan söz edilmektedir.

Bugün Aziz Gregorius Kilisesi, farklı dönemlerin izlerini aynı yapı içerisinde taşıyan önemli bir tarihî eser olarak varlığını sürdürüyor. Erken Hristiyanlık dönemine uzanan geçmişi, 19. yüzyıldaki restorasyonları, 1924 sonrasındaki dönüşümü ve yeraltındaki ayazması, Güzelyurt’taki bu yapıyı Kapadokya’nın dikkat çekici tarihî yapılarından biri haline getiriyor.